‘Schreuderhuis’, directeurswoning van verffabriek Hasco, Wal 12 te Schoonhoven.

 
 

 

Aan het eind van de 19e eeuw was het nog gebruikelijk dat de directeur van een bedrijf in een huis op of nabij het fabrieksterrein woonde. Op deze wijze kon hij direct toezien op het productieproces en of alle werknemers goed doorwerkten. De constante aanwezigheid van de directeur werkte stimulerend. Door deze situering van de directeurswoning vormde deze een onlosmakelijk onderdeel van het fabriekscomplex

De bouw van de directeurswoning met kantoor voor de verffabriek Hasco aan de Wal paste rond het jaar 1900 geheel in de geest van die tijd. Het kantoor op de begane grond achter de oude stadswal en daarop het woonhuis met vanaf de achterzijde overzicht over het fabrieksterrein en aan de voorzijde de representatieve voorgevel en een prachtig uitzicht over de rivier.
De historische vereniging vindt de voormalige directeurswoning een bijzonder object, in het bijzonder omdat het een restant is van een verdwenen industrieel bedrijf dat gedurende meer dan honderd jaar een rol van betekenis heeft gespeeld in de ontwikkeling van Schoonhoven en daardoor een belangrijk onderdeel is van het industrieel erfgoed van Schoonhoven.

De oprichter van het bedrijf Hermann Antony Schreuder (1861-1940) werd geboren in een familie van huisschilders, leerde zelf ook het vak en nam in 1884 het bedrijf van zijn vader Gerardus J. Schreuder over, die naar Rotterdam verhuisde. Hij noemde zich toen huis-en sieraadschilder.
In 1886, hij was toen 25 jaar oud, stichtte hij een grossierderij in verfwaren aan de Koestraat, waar eenvoudige producten, zoals stopverf werden vervaardigd.

 
Het bedrijf groeide voorspoedig en voor de nodige uitbreiding van de productie werd in 1891 aan de Voorhaven 33 een grotere fabriek met directeurswoning gebouwd. De woning werd betrokken door de oprichter Hermann Antony Schreuder, waar hij tot zijn dood in 1940 zou blijven wonen.
Zijn broer Isidor Schreuder (1868-1926) kwam in 1891 ook in het bedrijf en werd zijn compagnon.

Ook deze fabriek aan de Voorhaven was al gauw te klein en moest er worden uitgezien naar een nog grotere productieruimte. Daarvoor werd in 1899 de Eerste Schoonhovense Gasfabriek aan de Scheepmakershaven aangekocht, waarvan de concessie in 1896 was verlopen.
Na een periode van voorbereiding, verbouwing en inrichting konden in 1901 de bestaande gebouwen van de voormalige gasfabriek worden betrokken en de productie zich sterk uitbreiden.
Een jaar later, in 1902 is de bestuursvorm en de naam van het bedrijf aangepast en werd Isidor samen met broer Hermann Antony beherend vennoot van N.V.vernis-,verf- en japanlakfabriek Hermann A Schreuder & Co.Veel later in 1972 zou de bestuursvorm nogmaals worden aangepast en de naam van het bedrijf veranderd in Hasco Lakfabrieken bv Schoonhoven.
 
Op het fabrieksterrein langs de stadswal op een plek waar voorheen een gashouder stond is tussen 1899 en 1901 de directeurswoning aan de Wal 12 met daaronder het kantoor gebouwd.
Gegevens over het juiste bouwjaar en de bouwtekeningen zijn in het streekarchief te Gouda niet aanwezig zodat het helaas onmogelijk was de bouwtijd en de naam van de architect te achterhalen. Dit wijst erop dat de bouwvergunning in ieder geval voor 1901 moet zijn aangevraagd omdat vanaf 1901 de gemeenten verplicht waren de bouwvergunningen en de bijbehorende stukken te bewaren.
De woning, beter gezegd villa, werd na gereedkomen betrokken door mede-directeur Isidor Schreuder. In 1926 is Isidor overleden waarna het gezin nog enige tijd in het huis bleef wonen.

Na vertrek van het gezin is door een kleine verbouwing het kantoor op de begane grond bij de woning gevoegd en werd het vergrote huis bewoond door de nieuwe directeur Hermann Antony Schreuder jr, zoon van de oprichter. Deze bewoonde het huis tot het begin van de jaren’50 en vertrok daarna naar elders. Het vertrek van hem betekende tevens het einde van het gebruik als directeurswoning dat rond vijftig jaren heeft geduurd.
Niet onvermeld mag blijven dat de woning het geboortehuis is van Hermann Antony, de kleinzoon van de oprichter, die daar in 1929 werd geboren en later ook directeur zou worden.

Na deze periode van volledige bewoning van het pand is de begane grond afgesplitst en weer als kantoor ingericht. De directeurswoning in zijn oorspronkelijke grootte is vanaf 1955 tot 1986 bewoond door P. Visser, de procuratiehouder van het bedrijf.
Na het overlijden van P.Visser volgde een periode van leegstand en tijdelijke bewoning door personeelsleden en anderen o.a.om het kraken van het pand te voorkomen.

In het voorjaar 2002 is de productie naar een nieuwe fabriek in Tiel verplaatst, hetgeen het einde betekende van 116 jaar verfproducten maken in Schoonhoven.
De fabriek werd gesloopt en het terrein geschikt gemaakt voor de bouw van appartementen. De directeurswoning en de panden aan de Scheepmakershaven waar de kantoren in waren ondergebracht zijn buiten de sloop gehouden en gelukkig behouden gebleven.

In januari 2006 is de directeurswoning aangekocht door de familie C.J.D.Neven en na een lange periode van voorbereiding, restauratie en verbouwing in oude glorie hersteld en weer bewoond vanaf 1 april 2007.

De restauratie en verbouwing is met veel vakmanschap en oog voor detail uitgevoerd.
Genoemd worden alleen de bedrijven die vormbepalend zijn geweest voor het uiteindelijke resultaat:

A.J.Strien aannemers te Lopik, met bedrijfsleider J.G.H.Patijn en uitvoerder Th de Ruyter,
Buro voor Bouwkunde Arjan Verstoep voor bouwkundige adviezen,
Jan van Ipenburg voor restauratie stucornamenten,
Natuursteen Midden Nederland voor schouwen en natuursteenwerken,
Maarten Littel voor siersmeedwerk.

Op 26 april 2005, nog voor de restauratie is de directeurswoning aangewezen als gemeentelijk monument onder no.05/009 en als volgt omschreven en gewaardeerd:

“Wal 12 is van historisch belang omdat het op sporen van oude stedelijke structuren is gesitueerd, te weten de wal die de 14e eeuwse stadsmuur markeert.
Stedenbouwkundig gezien is het pand van belang als onderdeel van de samenhangende stedelijke ruimte aan de Wal, en levert tevens een bijzonder beeld op door de gearticuleerde hoog/laag verhoudingen ter plaatse.
Vanuit een architectonisch standpunt is de kwaliteit en de gaafheid van zowel de gehele gevelopzet als van de detailleringen (het schelpmotief, de trap en de topgevel) van belang voor de monumentale waarde van het pand. Ook de originele stijlinvloeden van de verschillende neo-stijlen zijn behouden, ondermeer het neo-classicisme in de gootbak en de topgevel en de neo-renaissance in de gebogen raamstrekken.
Het pand is een goed voorbeeld van traditionele bouw en ambachtelijke detailleringen.
Gevelonderdelen van waarde zijn onder andere het metselwerkverband in de twee steens strekken, de gestucte ornamenten in de vorm van pilasters en het schelpornament, de stucwerkverbanden in de gevellijsten en topgevel, de samengestelde gootlijst met bewerkte gootconsoles, de hoger gelegen woningentree, de gietijzeren trap en de erfscheiding hekwerken”.

De historische vereniging vindt het een gemis dat in de waardering onbenoemd is gebleven dat het pand een belangrijk onderdeel is van het industrieel erfgoed van Schoonhoven en van belang is voor de geschiedenis van de stad, als herinnering aan een bedrijf dat meer dan honderd jaar een belangrijke rol heeft gespeeld voor de stad Schoonhoven.

In januari 2008 heeft het bestuur van de historische vereniging besloten na een periode van onderzoek door een daarvoor ingestelde werkgroep de restauratie van de directeurswoning aan de Wal 12 te waarderen met de toekenning op 7 juni van de restauratieplaquette 2008.

<<terug

© HVS 2005 - All rights reserved